Öncelikle 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen merkez üsleri Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan iki büyük deprem nedeniyle vefat eden vatandaşlarımızın yakınlarına baş sağlığı dileriz.

Diğer tüm etkilenen vatandaşlarımıza da geçmiş olsun diyoruz. Sabır ve birliktelikle ama en önemlisi bilim ve tekniğin gereklerine uygun davranış sergileyerek kısa sürede bu zor günlerin üstesinden gelmeyi dileriz.

Kahramanmaraş merkezli depremler, Cumhuriyet tarihinin en yıkıcı depremleri olarak tarihe geçmiştir. 11 ili etki alanına alan çok büyük bir coğrafyayı etkilemiştir. Hatay, Maraş, Antep, Adıyaman illerimizdeki 2000 öncesi binalarının çok büyük bir bölümü depremler nedeniyle büyük hasar almış veya yıkılmıştır. Eski yapılar dışında 2000 yılı sonrası yapılarda yıkım meydana gelmesi halkımızı ayrıca şaşırtmış ve tedirgin etmiştir.

Deprem yönetmeliklerine uygun, 2000 yılı sonrası yapılan yapıların neden yıkıldığı, diğer yeni binaların da yıkılma riski olup olmadığı soruları vatandaşlarımızın aklında yer etmiştir. Ülkemizde meydana gelecek diğer bu ölçekte depremler de yeni yapılar depreme hazır mı? Değil ise ne önlem alınmalı sorularını bu yazıda cevaplandırmaya çalışacağız.

Aslında 2007 Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik’e ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne (TBDY 2018) uygun statik projesi hazırlanan, bu projeye göre TSE standartlarına ve Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı şartnamelerine uygun imalat yapılan tüm yapılar gelecek depremler için “Can Güvenliği Performans Hedefini” sağlayacak şekilde tasarlanırlar ve bu performans hedefini sağlamakta yeterli güncel mühendislik bilgi ve tecrübesine uygunluk sağlarlar ve bu yapılarda beklenen hasar kontrollü hasarlardır.

Peki yeni binalarda ne olduğunda risk oluşuyor ve neden yeni binaların yıkıldığını gördük?

Başlıca nedenlerden biri, tasarım ve uygulama aşamalarında yeterli mühendislik yetkinliğinin ve denetiminin her zaman sağlanamamasıdır.

Örneğin; ülkemizde kentsel dönüşümün amacı binaları depreme karşı güvenli hale getirmektir. Bu süreçte deprem güvenliğinin, daire alanı veya dekorasyon gibi beklentilerin önünde tutulması gerekir. Binanızın kentsel dönüşüm kapsamında yenilenmesini istiyorsanız öncelikli olarak yeni yapının statik projesini hangi ekip yapacak nasıl bir mühendislik alt yapıları var kullandıkları mühendislik araçları nelerdir (teknik yazılımlar, teknik şartnameler vs.) öğrenmelisiniz.

Proje hizmetinin alanında deneyimli mühendislerden alınması ve bu tercihin yalnızca maliyete göre değil yetkinliğe göre yapılması önemlidir.

Kentsel Dönüşüm İçin Müteahhit Firma Ne Kadar Önemli?

Müteahhit firmanın yapı sektöründe deneyimli olması ve inşaatın her aşamasında yetkin teknik personel bulundurması, yapı güvenliği açısından belirleyicidir.

Ayrıca kentsel dönüşüm için bir müteahhit firma seçilecek ise bu firma sahibinin yapı sektöründe eğitim almış ve kadrosunda inşaatlarının başında tam zamanlı tecrübeli inşaat mühendisi çalıştıracak bir firma olması gerekmektedir. Müteahhit firma ile sözleşme yapılırken tüm inşaat işleri için teknik şartname eki olması da çok önemli bir maddedir.

Yeni Bina İnşaatında Yapı Denetimin Önemi

Yapı denetim firmaları inşaatın en başından son boyasına kadar tüm imalatların yönetmeliklere ve şartnamelere uygun ilerlemesini denetlemeli ve sağlamalıdır.

Olması gereken her imalatın günlük denetlenmesi ve uygun olmayan imalatlara izin verilmemesidir. Bunun için ise şantiyede yapı denetime ait ilgili imalata yönelik mühendislerin ve mimarın saha da bulunması gerekmektedir.

Yapı Sahipleri Ek Bir Kontrol Mekanizması Kurabilir mi?

Yapı sahipleri, yasal yapı denetimine ek olarak müşavirlik firmalarından veya bağımsız bir inşaat mühendisinden teknik kontrol hizmeti alabilir. Bu, imalatların projeye ve teknik şartnamelere uygunluğunu izlemek için iyi bir tamamlayıcı yöntemdir.

Su Yalıtım Sorunları Binanın Depreme Karşı Dayanıklılığını Nasıl Etkiler?

Ülkemizdeki eski-yeni tüm yapı stoğunun ne yazık ki büyük bölümünde su izolasyonu imalatları ilgili inşaat için hazırlanması gereken teknik şartnamelere uygun ve yeterli yapılmadığından dolayı ve yerinde imalatın denetlenmemesinden dolayı bina taşıyıcıları suya ve neme maruz kalmaktadır. Ayrıca yeterli drenaj sistemi olmadığından bodrum kat perdeleri ve temel yoğun suya maruz kalmaktadır.
Kontrolsüz su bir betonarme yapının kullanım ömrünün hızla tükenmesine sebep olan  en tehlikeli etkenlerden biridir. Beton geçirgen bir malzemedir. Donatı (beton içindeki inşaat demiri) oksijen ve suya maruz kaldığı zaman korozyona (pas) uğrar. Korozyona uğrayan donatı şişer ve pas payını döker. Hem gerekli donatı alanı (boyuna ve enine donatılarda) azalır hem de aderans kaybına neden olur. Tüm bu etkenlerden dolayı depreme dayanıklı yapılan bir bina çok uzun olmayan vadede güvensiz hale gelecektir.

Dolayısıyla yeni bir bina inşaatında en çok dikkat edilmesi gereken sorunların başında, su izolasyonun profesyonel ekiplerce, doğru malzemeler seçilerek yapılması, temel etrafındaki ve içindeki drenaj hattının doğru yapılması gerekmektedir. Ayrıca mevcut yapılarda da bodrum katlarda rutubet önemsenmemekte ve binalar zamanla yıpranmaktadır.

Her Zeminde Bina Yapılabilir Mi?

Toplumdaki genel kabul olarak sert-katı zeminlerde, binalar güvenli, yumuşak-gevşek zeminlerde ise güvenli olmadığıdır. Aslında bu doğru değildir. Eğer doğru; zemin sondajı, etüdü, geoteknik önemler alınır ise hemen her zeminde bina yapılabilir. Sıvılaşma sorunu olan, mevcut proje için yeterli taşıma gücüne sahip olmayan zeminler ise zemin iyileştirmesi yapılarak uygun hale getirilebilir, getirilmektedir.

Sıvılaşma durumu zaten zemin etüt ve geoteknik rapor da belirtilmekte ve şerh düşülmektedir. Yeni bir bina yapılır iken iyileştirme yapılmadan inşa edilmesi zaten yönetmeliğe uygun değildir. Eğer bina taşıyıcı sistemi yönetmelik şartlarına uygun değil ise en sağlam zemin (taşıma gücü yüksek) de olsa bu bina deprem de hasar görebilir ve yıkılabilir.

Sonuç olarak statik, geoteknik projeleri yetkin mühendislerce yapılan ve inşaatı da teknik şartnamelere uygun olarak tecrübeli bir inşaat mühendisi tarafından denetlenen yapılar depremde en güvenli ve sorunsuz yapılardır. Bunun dışındaki tüm yapılar ister yeni ister eski yapı ister sağlam zeminde olsun riskli ve deprem karşısında davranışı belirsizdir, yetersizdir. Bu durumun vatandaşlarımız açısından anlaşılmasını ve farkındalık oluşturulmasının yaşam kalitemiz için önemli bir gelişme sağlayacağını düşünmekteyiz. İstanbul Bina Güçlendirme